Deniz Kaplumbağası Türleri

Dünyada 8 deniz kaplumbağası türü yaşamaktadır. Bu türlerin 5 tanesi Akdeniz'de mevcuttur.  Bunlardan 3 türün Akdenizde bulunduğu bildirilmiştir ( Dermochelys coriacea, Lepidochelys kempi, Eretmochelys imbricata) ancak henüz yuvalamaları tespit edilmemiştir. Diğer iki türün (Caretta caretta ve Chelonia mydas) ise yuvalamak için Akdenizde ve Türkiye'de bulundukları bilinmektedir. Bunlardan C.caretta'nın tehdit altında, C.mydas'ın ise nesli tehlike altında olan türler arasında gösterilmiştir (IUCN, 1988).

Caretta caretta

Türkiye ve Akdeniz’de yuvaladığı bilinen iki deniz kaplumbağası türünden biri olan iribaş deniz kaplumbağası, dünyanın tropik ve subtropik bölgelerinde yaşar. Tüm dünyada yaklaşık 60.000 dişisinin yuvaladığı tahmin edilmekte olan türün popülasyonu insan kaynaklı nedenlerle tehlike altındadır. Akdeniz’de yaklaşık 2.000 dişinin yuvaladığı tahmin edilmektedir. İribaş deniz kaplumbağası erginlerinin kabuk boyları 1 mt.’ye yaklaşabilir. İri kafasıyla ve kızıldan koyu kahverengiye değişkenlik gösteren renklenmesiyle ayırt edilebilir. Türkiye için yuvalama dönemleri Mayıs ayının ortasından Ağustos başına kadar devam eder. Temmuz ortasında başlayan yavru çıkışları ise Eylül sonuna kadar devam eder. Batıda Ekincik’ten en doğuda Samandağ kumsallarına kadar tüm güney sahillerimizde yuvalamasına rastlamak mümkündür.

Chelonia mydas

Türkiye ve Akdeniz’de yuvalayan diğer tür yeşil deniz kaplumbağasıdır. Yayılış alanları yine tropik ve subtropik bölgelerdir. Deniz kaplumbağaları arasındaki tek otçul türdür ve sağlıklı denizler için önemi büyüktür. Türkiye’de iribaş deniz kaplumbağası kadar bilinmemekle birlikte tür açısından Akdeniz popülasyonunun en önemli yuvalama kumsalları Türkiye’dedir. Dünyada yaklaşık 200.000 dişinin yuvaladığı tahmin edilirken Akdeniz’de ise yıllık 500 – 800 arasında dişinin yuva yaptığı tahmin ediliyor. Bu açıdan yeşil deniz kaplumbağasının Akdeniz popülasyonunun durumu çok daha kritiktir ve Türkiye türün devamı için büyük öneme sahiptir. Ülkemizin Mersin, Adana ve Hatay kumsallarında yuva yaparlar.

Dermochelys coriacea

Dünyadaki en büyük sürüngenlerden birisidir. Boyu 3 mt’ye yaklaşabilir ve 900 kg ağırlığa ulaşabilir. En derine dalan ve en büyük mesafeleri kat eden kaplumbağa olarak “şampiyon” olarak da adlandırıldığı olur. Kabuğunun yapısı ve üstünün deriyle kaplı olması nedeniyle diğer türlerden ayrılır. Ana besin kaynağını denizanaları oluşturur. Akdeniz’de görülmesine karşın yuva yaptığına dair bir kayıt bulunmamaktadır. Önemli yuvalama alanları Pasifik okyanusundadır. Ayrıca Atlantik okyanusunda da önemli yuvalama alanları bulunur. Popülasyonu büyük bir hızla gerilemektedir. Örneğin Malezya popülasyonunun 1950’li yıllardaki kayıtlarına göre şu anda ancak %1 oranında bulunduğu bildirilmiştir. Ülkemizde Çanakkale’den İskenderun Körfezi’ne kadar bir alanda ölü olarak bulunan kayıtları bulunmaktadır.

Eretmochelys imbricata

Akdeniz’de rastlanan diğer bir tür atmaca gagalı deniz kaplumbağasıdır. Kızıldeniz, Umman, Kuzey Avustralya sahilleri en fazla yuvalamanın görüldüğü yerlerdir. Bununla birlikte Amerika’ya kadar bir yayılım gösterirler. Denizdeki süngerler ve mercanlar üzerinden beslenen bu tür, sağlıklı mercan resifleri için önemlidir. Akdeniz’de yuvalama kaydı bulunmamaktadır.

Lepidochelys kempii

Tüm deniz kaplumbağaları arasında nesli en fazla tehlike altında olan türdür. En önemli yuvalama alanları Meksika Körfezi’nde yer alır. En küçük deniz kaplumbağası türüdür.  Arribada adı verilen toplu yuvalamanın görüldüğü türdür. Gündüz yuvalarlar ve yavruları da yuvadan gündüz çıkar. İsmini 1906 yılında ilk numunesini getiren balıkçı Richard M. Kemp isimli bir balıkçıdan almaktadır. 1940’larda Meksika’da bir seferde 40.000’in üzerinde kaplumbağanın yuvaladığı tespit edilmişken bu sayı 90’lı yıllarda 2.000’in altına düşmüştür. Son yıllarda, uzun zamandır yürütülen koruma çalışmaları nedeniyle sayılarında artış olduğu bildirilmektedir. Akdeniz’de görülen bu türün yuvaladığı tespit edilememiştir.

Lepidochelys olivacea

Adını 1887 de Brezilya'da yaşayan ünlü H.N. Ridley FRS 'den ve zeytini yeşil renginden almıştır. Pasifik, Atlantik ve Hint okyanuslarında görülür. Kuzeybatı popülasyonunun 1970’lerden bu yana %80 azaldığı düşünülmektedir. Diğer bölgelerde ise stabil sayılabilecek bir popülasyonu olsa da nesli tehlike altındadır. En büyük problemlerin başında trol avcılığı nedeniyle her yıl çok sayıda bireyin yakalanması gösterilebilir. Arribada bu türde de görülür. Yuvalarını gece yapar.

Natator depressus

Düz kabuğu nedeniyle bu ismi almıştır. Avustralya’nın kuzeyinde ve Papau Yeni Gine arasında mercan resifleri ve deniz çayırlıklarında görülür. Popülasyonu hakkında en az bilgiye sahip olunan türdür. Kabuk yapıları daha narindir ve kolayca zarar görebilir.

Chelonia agassizii

Araştırmacıların bir kısmı bu türü yeşil deniz kaplumbağasının bir alttürü olarak ele alır. Otçul veya etçil olarak da beslenir. Siyah rengi nedeniyle bu ismi almıştır. Pasifik Okyanusunda görülür.